समीक्षा : बालबालिका बुझ्ने पुस्तक ‘स्कुल बेच्ने बालक’

समीक्षा : बालबालिका बुझ्ने पुस्तक ‘स्कुल बेच्ने बालक’

सरस्वती  पाण्डे/पुस्तक विमोचनको दिन लेखक दामोदर न्यौपानेकै हातबाट प्राप्त गरेको बालबालिकाको मनोविज्ञानमा आधारित ‘स्कुल बेच्ने बालक’ पुस्तक पढ्न पाउँदा खुसी लाग्यो । आफ्नै छोरालाई मुख्य पात्र बनाएर उसका हरेक क्रियाकलाप र बालमस्तिष्कको उजागर गरिएको पुस्तक अत्यन्तै रोचक छ । लेखकका छोरा हार्दिक एउटा प्रतिनिधि पात्र भए पनि यो पुस्तकमा व्यक्त गरिएको भाव, विचार सम्पूर्ण बाललबालिका तथा अभिभावकको हो ।

हेर्दा सामान्य जस्तो लाग्ने विषय लाग्ने तर बुझ्दा अत्यन्तै रुमलिनुपर्ने बालबालिकाको मनलाई सुक्ष्म तरिकाले अध्ययन गरेर सरल भाषाशैलीका साथ लिपिबद्ध गरिएको पुस्तकमा पाइन्छ । हरेक अध्यायले पाठकलाई आफ्ना बालबालिकालाई बुझ्न सिकाएको छ । पुस्तकमा रहेका हार्दिक जस्ता पात्र हाम्रा प्रत्येक घर–घरमा छन् । हार्दिकका अभिभावकले सहनशील भएर हार्दिकको मनोभावना बुझिरहँदा कहिल्यै पनि पट्यार मान्नुभएको छैन । यो कुरा पुस्तकमा देखाइएको छ । यो पुस्तक यस्तो समयमा बाहिर ल्याउनु भएको छ कि जहाँ अहिले हरेक आमाबाबुले जन्मिएको केहि दिनमै ‘बेबी केयर’ र पढ्न जाने समय भएपछि ‘होस्टल’मा राखेर त्यहि बच्चाका भविष्य भन्दै एक्लै दौडिरहेका छन् र अन्तिममा आफ्ना बालबालिका बिग्रिएर सुधार्न नसकेर बिचलित बनेका उदाहरण धेरै छन् । अब त्यस्तो समय आउन नदिनको लागि घरमै सधैंभरी सँगै बसेर हाम्रो व्यवहारिक जीवन अगाडि बढाउन सम्भब नरहेको अवस्थामा व्यस्तताका बाबजुद पनि हामीले आफ्ना बालबच्चासँग कसरी व्यवहार गर्ने ? उनीहरूको मागलाई कसरी सम्बोधन गर्ने ? असल मार्गमा हिंडाउनको लागि बाबु–आमाको महत्त्व के छ ? भनेर पुस्तकले अभिभावकलाई झकझक्याउँछ । 

पुस्तक मार्फत् बालबालिकाका भविष्यको सुनौलो रेखा कोर्न शिक्षकको पनि उत्तिकै भूमिका रहेको पुस्तकमा उल्लेख छ । बालबालिकाको मनस्थिति शिक्षकको व्यवहारसँग पनि जोडिएको हुन्छ भन्ने कुरालाई पुस्तक मार्फत् बाहिर ल्याउनु अति उत्तम र प्रशंसनीय कार्य हो  ।बालबालिका हाम्रा भविष्य हुन् । हामीले दिएको परिवेश, वातावरण अनुसार उनीहरूले आफूलाई अगाडि बढाउँछन् । बालबालिका साना–साना कुराको सम्बोधन गरिदिनु हाम्रो कर्तव्य हो जस्ता गहकिला विचारलाई समेटिएको पुस्तक हरेक अभिभावकको हातमा, शिक्षकको हातमा, विद्यालयको पुस्तकालयमा रहनु जरुरी छ ।

 

‘स्कुल बेच्ने बालक’मा जोडतोडले उठाएको कुरा भनेको घर पहिलो पाठशाला हो  । हामी स्कूलको मात्र भर प¥यौं भने पहिलो पाठशालाको सिकाई कमजोर हुन्छ । स्कूलमा बिताउने भनेको ४र ५ घण्टा हो ।  त्यसभन्दा बाहेक बालबलिकाले घरमै विताउँछन् । घरमा कसरी सिकाउने, के सिकाउने भन्नेमा हामी अलमलमा छौँ । घरमा पनि व्यवस्थित तरिकाले सिकाउनुपर्छ भन्ने चेतना हामीमा छैन । घरमा के सिकाउने ? संस्कार सिकाउने । व्यवहार सिकाउने । रहनसहन सिकाउने । असल कुराहरू सिकाउने । पहिला सुन्ने, सुनेपछि बुझिन्छ । बुझेपछि जे आवश्यक छ त्यही सिकाउने । बालबालिकाका जिज्ञासाहरू शान्त पार्नुहुन्छ अनि उनीहरूले मेरा कुरा सुने भने अनुभूति  गर्छन । उत्तर पाउँछन् । उत्तरले ज्ञानको दायरा बढ्दै जान्छ ।    बालबालिका पूर्ण मान्छे हुन् । तर, हामी उनीहरूलाई पूर्ण ठान्दैनौँ । उनीहरूबाट सिक्न चाहँदैनौ । सिक्ने कुरा धेरै छन् । ठूलासँग जे संवेग छ सानासँग पनि त्यही संवेग छ । हामीमा दया, माया, करुणा, रिस, डाहा, भय, सुखानुभूति आदि संवेग ठूलामा छ । सानामा पनि त्यही संवेग छ । तर, चेतनाको स्तर अनुसार संवेगमा फरक छ । त्यही भएर सानाका कुरा सुनौँ । किताब बालबालिकाका इच्छा, आकांक्षा, दया, माया, रिस, डाहा, इष्र्या जस्ता संवेगमाथिको लेखन हो । 

बालबालिकालाई हिंसा र कुदृष्टिले हेरिएका नजरहरू बदल्न कोसिस गर्नुपर्छ । पुस्तकको निचोड पनि यही हो । स्कुल बेच्ने बालक’ बालबालिकाको लालनपालन सम्बन्धी किताब हो । यसमा लालनपालनका सुक्ष्म मनोविश्लेषणात्मक र व्यवहारिक पक्षहरू समेटिएका छन् ।  लालनपालनमा यी पक्षहरूलाई छलफलमा ल्याउन, बहस चलाउन सक्नु मुख्य उद्देश्य हो ।  

प्रतिकृया दिनुहोस

समीक्षा : बालबालिका बुझ्ने पुस्तक ‘स्कुल

नेपाली भाषा–साहित्यका विशिष्ट साधक

साहित्यकार प्रेमा शाहको निधन

रोचक

अविवाहित महिला सबैभन्दा खुसी !

अमरवाणी विशेष

डा. बाबुराम ‘विश्वविद्यालयका छात्र’ विश्वदीप

डा. बाबुराम ‘विश्वविद्यालयका छात्र’ विश्वदीप

सीमा क्षेत्रका अब्बल प्रहरी निरीक्षक चूडामणि

सीमा क्षेत्रका अब्बल प्रहरी निरीक्षक चूडामणि

‘पाँचखाल नगर कृषि सहर’ बनाउन दत्तचित्त छुःमेयर खरेल

‘पाँचखाल नगर कृषि सहर’ बनाउन दत्तचित्त छुःमेयर खरेल

निजी विद्यालय खारेज गर्ने हिम्मत कसैसँग छैन्: विष्णु पराजुली, अध्यक्ष एनप्याब्सन, काठमाडौँ जिल्ला  

निजी विद्यालय खारेज गर्ने हिम्मत कसैसँग छैन्: विष्णु पराजुली, अध्यक्ष एनप्याब्सन, काठमाडौँ जिल्ला